/Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?

Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?

Trong những năm 1666-1672 nếu bạn hỏi Newton câu đó, hẳn với tính hoài nghi thuộc hàng bệnh hoạn, Newton sẽ cho rằng, hoặc bạn có ý đồng chống đối ông, hoặc bạn đang có định nghi ngở sự huyền diệu của thiên nhiên. Hãy đếm lại đị con, bằng lăng kinh của ta, ánh sáng của Chúa đã hiển lộ 7 màu rõ rệt, nếu con gộp lại thì ta có thể tách chúng ra thành 7 màu riêng rẽ, không thể trộn lẫn. Đó là ý Chúa. Hãy đọc sách của Jacob Böhme đi con, Thiên Chúa đã tạo và tái tạo nhân gian trong 7 ngày và ánh sáng cũng được sinh ra từ 7 nguồn tinh thần… Chả nhẽ lại như thế? Ngay cùng thời Newton, bá tước Buffon người Pháp đã “ấp úng” cho rằng: cơ mà, tôi thấy được cả hơn 7 màu, cụ thể là nếu đếm các phần khác nhau của phổ ánh sáng trong thí nghiệm của Newton, tôi vẫn thường đếm được 18-20 màu. Phản ứng yếu ớt này nhanh chóng bị lăng kính của Newton thu phục. Nếu thử chi phổ màu này ra còn 3, hay 4, cũng được, nhưng các màu của chúng sẽ không còn thuần khiết và cơ bản nữa.Về câu chuyện số 7 của Newton, có vẻ như, Chúa Kito cũng không đồng tình lắm bởi ngày thứ 7 là ngày ông nghỉ ngơi, chính ra, việc sáng tạo nhân gian chỉ tính trong 6 ngày.

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?

Màu chàm ở đâu?

Ta hãy so sánh các bước sóng (nm) trong 7 màu cơ bản

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?@davidkidd.net

Các dãy số đánh bên trên là theo các tính toán được trích dẫn từ

1: Howard L. Cohen – . AST 1002 Study Guide Đại học Florida, 1999-2003.

2: JL Morton. Các vẫn đề về màu sắc 1995-2002.

3: Từ điển Khoa học. Oxford University Press, 2000.

4. Thomas Young. Lý thuyết về ánh sáng và màu , 1802.

Uy tín của Newton và thí nghiệm của ông chinh phục được phần lớn các nhà khoa học, cho đến năm 1786 Goehte lên tiếng phản bác lại Newton và công bố 6 màu cơ bản và cách sắp xếp màu sắc trên bánh xe màu của ông theo một quy luật đối ngẫu, hài hòa (rất có ích cho nghệ thuật).

Bảng so sánh bước sóng tương ứng với 6 màu cơ bản:

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?

1. CRC Sổ tay Hóa học và Vật lý. Năm 1966.

2. Hazel Rossotti – Màu. Princeton University Press, 1983.

3. Edwin R. Jones. Vật lý ghi chú (C153). Đại học Nam Carolina, năm 1999.

4. Deane B. Judd. Goethe – Lý thuyết của màu sắc. MIT Press, 1970

Cũng trong giai đoạn Tk 17-18, câu chuyện màu sắc luôn là đề tai sôi nổi và cực kỳ phong phú. Ví dụ như năm 1731 mà  nhà lý luận Đức Le Blon và Moses Harris (1776) đề xuất chia quang phổ bằng 3 màu cơ bản: Đỏ Vàng Xanh (ảnh hưởng từ Johann Heinrich Lambert)

Nhưng, sắc sảo và tinh tưởng nhất chính là nhà vật lý người anh Thomas Young trong khoảng năm 1801, ông đã đào chân ‘ngọn núi’ Newton khi khẳng định: không có 7 màu cơ bản thứ Newton, và cũng chẳng phải 6 màu cơ bản, thưa Goeth, mà chỉ có 3 màu cơ bản Đỏ, Xanh lam, Xanh lục. Trực giác sắc bén về 3 màu cơ bản của Young có được hình thành trong quá trình nghiên cứu vân giao thoa của ánh sáng (để tấn công lý thuyết hạt ánh sáng của Newton) và đồg thời phát hiện ra màu sắc cơ bản phải được quyết định bởi thị giác (cơ cấu mắt của con người, tại đây, ta có thể thấy Young đã đi xa hơn Goethe khi chỉ trực diện vào cơ cấu mắt trong phương diện một nhà khoa học chứ không phải nhà thơ). Quan điểm này được nhà vật lý sinh học  người Đức Hermann von Helmholtz ngưỡng mộ và sau đó nhà vật lý Scotland James Clerk-Maxwell ủng hộ nhiệt tình bằng hệ màu cộng RGB trong năm 1861.

Vậy cơ chế sinh học nào của mắt ủng hộ trực  giác về thuyết 3 màu cơ bản của Young. Thành tựu giải phẫu mắt đã chứng thực bằng số lượng các tế bào hình nón (chiếm đa số trong khu vực trung tâm võng mạc; so với tế bào hạch và que) và chỉ có 3 loại tế bào nón hấp thụ sắc tố xanh lam, xanh lục và đỏ mà thôi.

Kết luận này chắc chắn khiến Goethe vặn vẹo đôi chút. Nếu chỉ có 3 loại tế bào hình nón cho 3 loại màu, sao tôi lại nhìn thấy được các màu vàng, da cam, tím… “Vâng cả màu chàm nữa” – Newton hẳn sẽ bực giọng phụ họa. Và Young sẽ điểm tĩnh trả lời khi chứng minh cho 2 nhà khoa học tiền nhiệm rằng, khi chúng ta thao tác trộn 3 màu cơ bản của tôi của sẽ tạo nên tất cả các màu còn lại của các ông. Cùng thời điểm đó, các tế bào nón của thị giác cũng thực hiện quá trình “trộn màu của mình” bằng cách tổ hợp ( so sánh, cộng, trừ) các tín hiệu màu sắc để đưa lên thùy chẩm của não. Nhưng tạm gác cơ chế nhìn của mắt lên não sang 1 bên.

Với 3 màu Đỏ, Lục, Lam, Thomas Young đã tạo nên vô số các màu khi trộn chúng với nhau và chỉ có màu duy nhất ông không tạo ra được: Màu đen

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?@davidkidd.net

Nếu Goethe nhìn thấy cặp 3 màu này hẳn ông sẽ gọi R là Đỏ – Vàng,  và Newton sẽ bảo: B chính là màu Chàm

Và người tạo ra màu gần với màu đen nhất chính là nghệ sĩ piano người Pháp Louis Ducos Du Hauron khi ông trộn màu Xanh lơ – Màu hồng sẫm – Màu vàng. Đây là 3 màu được tạo ra trong quá trình trộn 2 trên 3 màu cơ bản Đỏ – Lục Lam. Ví dụ như

Xanh Lơ = Xanh lam + Xanh Lục

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?@davidkidd.net

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?Hệ màu RGB là hệ màu cộng (là tổng hợp màu cộng vì các màu được sinh ra từ 3 màu RGB sẽ sáng hơn các màu gốc) và việc tổng hợp màu RGB chỉ có thể thực hiện được trên các vật có khả năng phát sáng. Màn hình ti-vi hay máy tính người ta sử dụng ống phóng điện tử có 3 thành phần chính là Red Green Blue. (http://inhanoi.net/He-mau-CMYK-va-RGB.html)

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?

Hệ màu CMY là hệ màu trừ ( trên lý thuyết ko cần màu K). ( là những vật không có khả năng phát sáng mà chỉ phản xạ ánh sáng từ các nguồn sáng chiếu tới. Có nghĩa là sẽ hấp thụ bước sóng này và trả lại(phản xạ lại) những bước sóng khác. Trong in ấn, hệ màu CMY bổ sung thêm màu đen (K). (http://inhanoi.net/He-mau-CMYK-va-RGB.html)

Có lẽ câu chuyện màu sắc còn dài, và những cuộc tranh luận về màu của các nhà khoa học phản ánh quá trình tiếp cận thực tại  từ gián tiếp (như Newton nhận định sự tồn tại của màu sắc trên các bước sóng và các hạt ánh sáng, Fresnel thì cho rằng màu sắc sinh ra từ sự giao thoa của sóng ánh sáng), cách tiếp cận thực tại trực tiếp ( như Goethe khi cho rằng màu có hay không có là tùy thuộc ta nhắm hay mở mắt và cụ thể hơn Young và các nhà sinh học đã chỉ ra cơ thế thị giác của chúng ta quyết định màu sắc) Hai cách nhìn nhận thực tại này, đúng là nó bổ sung cho nhau và chứng thực các tri kiến của chúng ta về màu sắc, tạo nên các những cuộc cách mạng màu sắc trong công nghiệp và hội họa.

Vậy, ta thử lan man tiếp sang hội họa xem sao

Khóa học online miễn phí “Tự học để trở thành UX Designer” của tác giả Phạm Khôi với 4 giờ – 40 phút video + tài liệu Designlab.edu.vn, dành cho UI Designer, Product Owner, Developer và sinh viên..

BẮT ĐẦU HỌC

Không cần đăng ký hoặc trả bất cứ chi phí nào! Tất cả đã sẵn sàng!

Màu cơ bản của những nghệ sĩ thời trung cổ:

Trong thời kỳ phục hưng, trước khi Newton ra đời, mỗi một họa sĩ lại có một bảng màu cơ bản riêng cho mình (trong đó, có thể thấy khả năng chiết xuất màu tự nhiên chính là yếu tố  lựa chọn của họ) Ví dụ như:

+ Leon Battista Alberti, TK15  trong cuốn sách De Pictura, đã định nghĩa màu sắc thật là : đỏ, xanh dương, xanh lá cây, và màu xám tương ứng với màu  của lửa, không khí, nước, đất.

+ Antonio Tilesio, tk 16  trong cuốn De Coloribus  cho thấy đã tạo ra mười hai màu sắc đơn giản bằng cách trộn các màu trước đó+ Cũng trong tk 16 Leonardo da Vinci đã chọn ra các màu cơ bản của mình là: trắng, vàng, xanh lá cây, xanh dương, đỏ và đen. Ngoài ra, ông đưa ra một lý thuyết màu sắc phản ánh sự nhận thức về màu sắc, và cung cấp cơ sở cho một lý thuyết chủ quan của nhận thức về màu. Ông chính là người khẳng định mắt là cửa số tâm hồn, là trung tâm của tâm hồn. Đây là thành quả giải phẫn náo và mắt nguwoif cỉa da Vinci và ông đã có mô tả chính xác con đường tri nhận màu sắc từ mắt lên não, trong đó đôi mắt cũng có chức năng như một máy ghi ảnh (có lẽ ông chỉ mắc sai lầm duy nhất khi không lý giải chính xác vì sao hình ảnh chúng ta tri nhận không bị lộn ngược).

+ Tk 16 tiếp tục náo nhiệt với màu cuàng cùng Fulvio Pellegrino Morato ; Giovanni de Runaldi phát triển thêm lý thuyết màu. Paracelsus, một bác sĩ người Thụy Sĩ thực hiện một loạt các thí nghiệm liên quan đến pha trộn màu trắng, đen, hoặc màu đỏ với lưu huỳnh và kiểm tra tỷ lệ hao hụt màu sắc đi kèm do các phản ứng hóa học; Gerolamo Cardano tìm cách phân biệt màu sắc bằng cách tham chiếu bản chất của đá quý như một phương tiện để cảm nhận màu sắc. Cuối cùng là Maurolico, Galileo, Keples, Decartes cũng nhảy vào cuộc chơi.

+ Đầu Tk 17, một giáo sư người Ý là Guido Antonio Scarmiglioni đề xuất 5 màu sắc cơ bản là:  trắng, đen, đỏ, xanh, và  vàng.

Và cuối cùng Newton ra đời, và cướp diễn đàn hàng chục năm sau đó. Tại đây, bản chất của màu đi cùng với bản chất của ánh sáng đến con mắt của chúng ta. Con đường ánh sáng đến mắt là 300.000km/s bằng vận tốc của các hạt từ trường. Nhanh đến vậy, nhưng phải mất hàng thế kỷ để con người khám phá và vẫn đang tiếp tục khám phá.

Nhưng chí ít, chúng ta đã biết Màu là  gì, và có tên gọi cho nó trước khi khoa học cầm trịch. Cảm ơn ngôn từ

Màu sắc trong ngôn ngữ

Trong quá trình tìm hiểu về màu, chúng ta sẽ ngỡ ngàng biết rằng, từ xa xưa, người Hi Lạp không có tử mô tả màu Xanh Lam, màu Nâu thậm chí là Màu tím… Thành thử, nếu quay lại hơn 2800 năm trước, nếu ta truyện của Homer hẳn phải nghĩ rằng ông vừa từ nhà Bob Marley và đã bị đầu độc khá nhiều cần sa. Bầu trời của Homer màu Đồng, những con cừu có màu của Rượu… Cũng dễ hiểu thôi, vì Homer chỉ là một nghệ sĩ mù. Nhưng đối với người Hi Lạp, màu sắc  (chloros) có một hàm nghĩa rộng lớn khi bao gồm cả độ ẩm, sự tưới mới, sự sống. Sự thiếu vắng những từ chỉ màu xanh của người Hi Lạp cũng cho thấy, nhu cầu đặt nó vào một đơn vị ngôn ngữ không cao (và nếu bạn nhìn ra biển Địa Trung Hải thì câu nối: “Ôi, nước Biển xanh quá, có khi lại quá thừa thái ^^)

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?Xanh nước biển ^^

Cũng tương tự, người với người Nhật, màu xanh Lục (midoria) là cái bóng của xanh Lam (ao)..

Con trong tiếng Arab, người Sudan không có từ chỉ màu Đen riêng rẽ. Nếu lấy màu da của họ làm mốc đen (Aswad), thì người nào có màu da tối hơn thì có một từ mô tả nghĩa là… (akhḍar) = Xanh.

Cách nhìn nhận màu, khi đặt vào bối cảnh văn hóa, vùng miền, tôn giáo và cũng lại là một câu chuyện lan man khác… Mà có lẽ để sang một dịp khác vậy.

————

Thảo luận về màu xanh trong ngôn ngữ các nước

Về màu sắc trong văn chương Hi Lạp  

Một số thông tin khác về màu:

http://en.wikipedia.org/wiki/Theory_of_Colours

http://www.digital-web.com/articles/color_an_investigation/

http://www.davidkidd.net/Color_wheel_palette.html

http://inhanoi.net/He-mau-CMYK-va-RGB.html

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?

Bánh xe màu của Goethe dựa trên nguyên tắc bổ các màu bổ sung cho nhau.

Ta có thể thí nghiệm như sau: chiếu sáng cùng một vật bằng 2 nguồn sáng khác nhau (đỏ+ trắng) chẳng hạn. Theo logic khu vực giao thoa 2 nguồn sáng sẽ phủ lên vật được chiếu một vùng màu đỏ nhạt. Nhưng thay vào đó ta lại nhìn thấy xuất hiện màu xanh lục. Vậy là mắt đã bổ sung màu xanh lục để bù vào màu đỏ.

Đây là cách mắt chúng ta khi bị kích thích bởi một màu nào đó, chúng sẽ có một lựa chọn một màu bổ sung tương ứng. Các màu bổ sung cho nhau được Goethe sắp xếp đối xứng với nhau. Đây chính là một sự phát hiện tinh tế đáng kinh ngạc. Không những thế Goethe còn cho rằng những ảo giác quang học được tri nhận bởi mắt và não chính là cửa ngõ đưa con người đến chân lý (Xem thêm Những con đường của ánh sáng – Trịnh Xuân Thuận – NXB Trẻ).  Hoặc ta hãy xe cách mắt chúng ta bù màu bằng thí nghiệm  trong link này

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?Ta hãy làm một thí nghiệm với mắt mình khi nhìn vào chấm đen ở giữa màn hình. Điều gì sẽ xảy ra?

xem thêm tại đây

Bài sưu tầm Kỹ thuật thiết kế  Newton ơi, màu chàm ở đâu? Homer ơi bầu trời màu gì?@davidkidd.net

Software Product Designer Mobile: +84 981-911-011 Email: khoipn@uxvietnam.com Skype: khoipn - Always Online